Kansızlık ( Anemi) nedir? Nasıl Önlenir?

DEMİR EKSİKLİĞİ 
     

     Dünyada en yaygın görülen anemi (kansızlık yani kırmızı kan hücresinin azalması) şeklidir. Diğer bir ifade ile besin yetersizliğinin en sık karşımıza çıkan halidir. Tüm dünya nüfusunun %30 da görüldüğü düşünülmektedir. Demir eksikliği olan her çocukta tabiki beslenme yetersiliği var diye bir kural yok. Başka bir çok nedeni vardır. Ben bu yazımda besinsel nedenlerden bahsetmeye çalışacağım. 
Anemi nasıl tanımlanır. Kırmızı kan hücrelerinin yaşa göre normal değerlerin altına düşmesidir. Kansızlık neden önemlidir. Demir dokulara oksijen taşıyan kan hücrelerinin yapısında bulunur. Demir eksikliğinde bu taşıma oranı azalır ve dokuların oksijensiz kalmasına neden olur. Bu durum kişide solukluk, halsizlik, yorgunluk, iştahsızlık dışında uzun dönemde toprak, buz yeme, gelişme geriliği, kas ağrıları, kalp sorunları, gibi daha ciddi sorunlara neden olabilir. 
     Demir vücuda ya diyetle alınır yada hücrelerin yaşlanıp yıkılması sonucu ortaya çıkan demirin depolanması şeklinde olur. Bahsettiğimiz yıkım sonucu depolanma yenidoğan bebekler haricinde pek önemli değildir. Yenidoğan bebeklerde dünyaya ilk geldiklerinde kırmızı kan hücre sayıları fazladır. Bebek büyümeye başladığında bu kan hücreleri doğal süreç gereği yıkılır ve ortama çok fazla demir salınır. Salınan demir vücut tarafından depolanır. Yeterli anne sütü alan bebeklerde bu depo yenidoğan bebeği 6-9 ay demir ihtiyacı için yeterlidir. Şunu belirtmek isterim bir çocuğun diyetle günlük alması gereken demir miktarı 8-10 mg dır. Ve bu alınan miktarın %10 dan daha azı emilir. Yani vücut için hergün 1 mg demir besinsel gıdalarla alınması gereklidir. 
Demir hangi gıdalarda mevcut ve alındığında vücut için ne kadar yarayışlı ondan bahsetmek isterim sizlere;

• Et, balık içinde %40 oranda demir bulunur ve barsaklardan emilim oranı en yüksek ( %25-30)  orana sahiptir. 
• Yumurta içinde bulunan fosfitin demir emilimini azaltır. %15 kısmı emilir. 
• Yeşil yapraklı sebzeler de bulunan demirin %7-9 emilir. 
• Kurubaklagiller (nohut, fasulye, mercimek) içindeki demirin %20 emilir. (iyi pişirilmiş olmalı)
• Tahıllarda demir emilimi azdır.

     Bunların dışında besinlerle aldığımız demirin barsaklarda emilimini artıran ve azaltan etmenler vardır. C vitamini ( yeşil yapraklı bitkiler, turunçgiller, sebzeler, lahana ve patates) demir emilimini artırırken, kepekli un, çay, kahve, kakao, yüksek posalı yiyecekler ve düşük proteinli beslenme demirin barsaklardan emilimini olumsuz etkiler. 
Anne sütü dışında inek sütü ile beslenme bebeklerde kansızlıkğın en önemli diyetsel nedenleri arasındadır. İnek sütünde demir miktarı anne sütünden daha fazla olmasına rağmen anne sütünde ki demirin barsaklardan emilimi inek sütüne göre 2-3 kat daha fazladır. Ülkemizde demir eksikliğini önlemek amaçlı Sağlık bakanlığı 2004 yılından itibaren zamanında doğan bebeklere 4. Aydan itibaren ücretsiz demir damlası dağıtmaktadır. Günlük 12,5 mg demir takviyesi yapılmaktadır. 

Nasıl önlem almalıyız:

• Öncelikle ilk 6 ay sadece anne sütü ile beslenmeli. Annenin de demir içeriği yüksek besinlerle beslenmesi önemlidir.  Anne sütü alamayan bebeklere ise demirden zenginleştirilmiş mamalar ki bunlarda demir ile  (12 mg demir /lt) zenginleştirilmiş olmalıdır.
• 6 aydan itibaren ek gıdalara geçtiğimizde ayına uygun ve kaliteli ek besin verilmelidir.  Karaciğer demir olarak zengindir. Bu beslenme uygulaması konusunda çocuk uzmanı veya beslenme uzmanından profesyonel yardım isteyiniz.
• 1 yaşından sonra bebeğinize inek sütü verebilirsiniz. Ancak inek sütü miktarını abartmayın.  Günlük alım 600 cc aşmamalıdır
• Çay kahve tüketilmesi önlenmeli ( çay içine ekmek doğramak bir beslenme şekli değildir.)

Tedavi
     Tedavi hem ilaç hemde beslenmenin düzeltilmesi olmalıdır. Hafif anemilerde besinsel takviyeler yeterlidir. İlaç tedavisinde bir çok aile ilacı tolere edemediği kabızlığın ortaya çıktığını belirtmekte. Bunu önlemek için ilacın total miktarını 3 eşit doza bölünerek verilmesi uygundur. İlaç zamanı tercihen öğün aralarında ( yemeklerden 1 saat önce veya 2 saat sonra)  ve meyve suyu ile verilmesi önerilmektedir. 
Besinlerde bulunan demir miktarı

Besinlerde bulunan demir miktarları

Besin	Besin miktarı (gr)	Demir (mg)
Karaciğer	35	3,1
Et	100	2,9
Tavuk	100	0,9
Yumurta	50	1,1
Balık	100	2,1
Ispanak	200	6,2
Patates	200	6,2
Kuru Kayısı	50	2,8
Kuru Üzüm	50	1,8
Pekmez	25	2,5
Tahin	25	2,3
Ekmek	150	1,1

 

Sık sorulan sorular

soru-1: Ailelerin bazıları bu ilaçların içinde paraben denen koruyucu maddeden dolayı içirmek istemezler.  Aslında bütün demir damlalarında son derece az, hiç bir zarar yapmayacak miktarda, paraben bulunur ve bazı aileler, medya sayesinde, bunu kendilerine dert eder!
Soru-2: Demir ilacı kullanırken dişlerinde renk değişikliği olurmu?
Evet, renk değişikliği oluyor. Mümkün olduğunca ağzına arkaya doğru koymak ve hemen ardından su içirmek dişlere teması azaltır. Geçici bir durum ve zaten 5-6 yaşında süt dişleri düşüyor. sıkıntı yapmaya gerek yok. 
Soru-3: Demir ilacı kullanırken kabızlık karında şişlik oldu, napmalıyım?
ilacı 3 eşit dozda öğün aralarında (yemeklerden 1 saat önce veya 2 saat sonra) verilmelidir. 

 

Dr. Süleyman NAZOĞLU

Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı

Son Eklenenler